‘Er zijn op allerlei vlakken spannende ontwikkelingen en veranderingen, in Nederland en wereldwijd. We ervaren veel onzekerheden, en dan wordt er al snel gekeken naar charismatische leiders met een duidelijke visie. Dat geldt voor de politiek, maar ook voor organisaties’, vertelt Frank Belschak, hoogleraar Leadership & Change bij de Amsterdam Business School (ABS) en programmadirecteur van de Bachelor Business Administration. ‘Onzekerheid zorgt voor gevoelens van stress. Daarmee groeit de behoefte aan een leider die duidelijk aangeeft waar we naartoe gaan.’

Is charisma te leren?

In het programma Advanced Leadership van de ABS deelt Belschak de wetenschappelijk onderbouwde kennis over charismatisch en inspirerend leiderschap. ‘Onderzoek laat zien dat charismatisch leiderschap juist in dynamische situaties en onzekere omstandigheden goed werkt. Je wilt dan mensen inspireren, motiveren en betrekken. Met charisma heeft wat je zegt en doet meer impact. Als je je team alleen maar aanstuurt, dan ontstaat er geen enthousiasme. Je krijgt mensen pas mee als je een aansprekende visie hebt die aansluit op wat ze zelf vinden en voelen.’

Maar is charisma wel te leren? ‘Uit onderzoek weten we dat bepaalde aspecten van charisma, die sterk samenhangen met persoonskenmerken, moeilijk zijn aan te leren. Maar er zijn ook genoeg zaken waarmee je wel degelijk zelf aan de slag kunt. Denk aan retorische tactieken, zoals storytelling. Charisma gaat om wat anderen in je zien. Je bepaalt niet zelf of je charismatisch bent - anderen doen dat. Met je gedrag kan je dat beeld beïnvloeden.’

Inspireren als waardegedreven leider

In turbulente tijden is het extra uitdagend om als leidinggevende een positieve boodschap uit te dragen, en medewerkers gemotiveerd, enthousiast en betrokken te houden. Volgens Belschak is waardegedreven leiderschap dan een veelbelovende strategie. ‘Zingeving is steeds belangrijker voor werknemers. Werk gaat over veel meer dan geld verdienen. We willen ook zinvol bezig zijn, en werk doen dat aansluit bij onze waarden. Dat betekent voor een leidinggevende: je eigen waarden kennen, volgen én uitdragen.’

Waardegedreven leiderschap vraagt van leidinggevenden ook dat ze zichzelf op de werkvloer als persoon positioneren en uiten. ‘Het gaat erom dat je als leider staat voor de waarde die jouw drijfveer is. Denk aan waarden zoals nieuwsgierigheid, creativiteit, vernieuwing, inclusie en duurzaamheid. Het is belangrijk om vervolgens ook uit te stralen wat je als leidinggevende wilt bereiken met de organisatie en je team. Medewerkers kiezen dan bewust en overtuigd voor wat ze doen. Zo ontstaat een werkomgeving waarin mensen intrinsiek gemotiveerd zijn. Als je je werk waardevol vindt dan ga je er immers vól voor.’

Misverstanden en mythes over leiderschap

Het zesdaagse programma Advanced Leadership van de ABS is speciaal ontwikkeld voor professionals met minimaal 5 jaar werkervaring in het bedrijfsleven, de (semi)overheid, de zorg, het onderwijs, de consultancy of de financiële sector. Het programma is academisch onderbouwd én praktijkgericht. In elke module is er ruimte voor reflectie, feedback en coaching, waarbij je leert van de docenten én de andere deelnemers.

In zijn module over charismatisch en inspirerend leiderschap ruimt Belschak een aantal misverstanden uit de weg. ‘Je hoort nogal eens: je moet je persoonlijke overtuigingen en drijfveren gewoon thuislaten. Anders krijg je ruzie met collega's die er anders over denken. Maar je wilt niet steeds op eieren lopen om je persoonlijkheid buiten beeld te houden. Dan vermijd je misschien conflicten. Maar een persoonlijke stellingname zorgt voor duidelijkheid, en dat is de voedingsbodem voor een enthousiast en bevlogen team.’

Een andere mythe is dat leiderschap vanzelf ontstaat als je ervaring opdoet in de werkpraktijk. ‘Je kunt niet alle leidinggevende kwaliteiten en competenties leren op de werkvloer. Want zo'n leerproces gaat met vallen en opstaan. Als er regelmatig iets misgaat, dan vertrouwen medewerkers je na verloop van tijd niet meer. Daarom is het programma Advanced Leadership ook zo waardevol. Je krijgt er evidence-based inzichten aangereikt die je zelf kunt toepassen in je dagelijkse praktijk. Dan ga je gericht aan de slag met strategieën en oplossingen.’

De leider aan de lat

‘Het gaat tegenwoordig veel over Artificial Intelligence (AI). Maar de menselijke kant van het werk van managers en bestuurders is minstens zo belangrijk als de technologische mogelijkheden’, zegt Belschak over een actuele opgave voor ambitieuze managers en bestuurders. ‘Leiderschap gaat over de interactie tussen mensen. Als er iets misgaat tussen mensen, dan sta je als leider aan de lat en dan moet je met elkaar in gesprek gaan. Het blijft nu eenmaal mensenwerk om medewerkers enthousiast, geïnspireerd en betrokken te houden.’